ضعف محفوظات که اشک آدم رو در میاره

تقریر جلسه: بررسی ضعف محفوظات قرآن کریم

مقدمه: مواجهه با ضعف محفوظات در مسیر حفظ

این جلسه با سلام و ارادت به عاشقان و حافظان کلام الهی آغاز می‌شود و هدف آن بررسی پدیده «ضعف محفوظات» در میان حفاظ قرآن است.

نکته کلیدی و اطمینان‌بخش: ضعف محفوظات یک پدیده کاملاً طبیعی و جزء لاینفک مسیر حفظ محسوب می‌شود. در واقع، مسیر حفظ به معنای مبارزه مستمر و پیوسته با ضعف محفوظات است.

بنابراین، نباید از ضعیف شدن محفوظات (چه در جزء‌های ابتدایی مانند جزء ۵ یا ۱۰، و چه در جزء ۲۰ یا بخش‌هایی که به تازگی حفظ شده‌اند) نگران بود؛ چرا که حتی با وجود این ضعف، حافظان همچنان از بسیاری افراد دیگر جلوتر هستند.

ضرورت نگاه مثبت: بسیار مهم است که حفاظ نسبت به محفوظات ضعیف‌شده، نگاهی مثبت داشته باشند و از ناامیدی (مثل اینکه «این جز دیگر درست نمی‌شود») پرهیز کنند. هر فردی که توانسته است یک بار، بدون هیچ سابقه ذهنی، حفظ را انجام دهد، قطعاً می‌تواند با تکیه بر تجربیات و آشنایی قبلی، آن را تثبیت کند.

بخش اول: علل اصلی ضعف محفوظات

ضعف محفوظات قرآن کریم تنها دو علت اصلی دارد که اگر از آن‌ها جلوگیری شود، هرگز محفوظات تضعیف نخواهند شد.

۱. عدم رعایت اصول و قواعد حفظ و مرور (کیفیت)

این نوع ضعف به این دلیل رخ می‌دهد که فرد هنگام حفظ کردن یا مرور، ضوابط و اصول صحیح را رعایت نکرده است.

• روش‌های نادرست مرور: یکی از مصادیق آن، مرور محفوظات صرفاً از روی قرآن (مصحف) است.
• حفظ فراتر از توان: در مرحله حفظ، قرآن‌آموز بیش از حد توان خود اقدام به حفظ کرده باشد (به اصطلاح «سنگ بزرگ‌تر از خود برداشتن»).

۲. مرور ناکافی (کمیت)

این علت زمانی رخ می‌دهد که فرد طبق اصول و قواعد صحیح حفظ و مرور کرده، اما به اندازه کافی زمان و انرژی برای مرور نگذاشته است.

• مثال کمیت ناکافی: گاهی اوقات فرد به درستی مرور می‌کند، اما به جای مرور سه جزء مورد نیاز، تنها یک جزء را مرور می‌نماید؛ در نتیجه، ضعف محفوظات رخ می‌دهد.

جمع‌بندی علل: برای جلوگیری از ضعف محفوظات، باید این دو نکته در تمامی اجزا رعایت شود:
الف) حفظ و مرور طبق اصول و قواعد صورت گیرد.
ب) مرور به اندازه کافی و لازم انجام شود.

بخش دوم: تجربه شخصی گوینده و تأثیر فشار حفظ یک‌ساله

ضعف محفوظات امری است که همه حفاظ، از جمله گوینده این جلسه (رسول خیاط)، آن را تجربه کرده‌اند.

الف. اثرات سوء حفظ یک‌ساله

گوینده به تجربه خود در سال ۱۳۹۵ اشاره می‌کند که در طرح حفظ یک‌ساله قرآن شرکت کرده بود. اشکال عمده طرح‌های حفظ یک‌ساله، فشار زیاد بر قرآن‌آموز است. این فشار مانند یک فنر است که بیش از حد فشرده شده و در نهایت، رها می‌شود و می‌پرد.

تأثیر حفظ سریع بر اجزای پایانی: هرچه محفوظات در این طرح‌ها بیشتر می‌شود و به اجزای پایانی نزدیک‌تر می‌گردد، فشار افزایش می‌یابد. به همین دلیل، معمولاً ده جزء آخر کسانی که در حفظ‌های یک‌ساله شرکت می‌کنند، به مراتب ضعیف‌تر از ده جزء اولی است که حفظ کرده‌اند.

ب. ضعف گسترده پس از اتمام حفظ

پس از اتمام طرح، گوینده به دلیل فشاری که تحمل کرده بود، کاملاً حفظ را کنار گذاشت و حدود یک ماه به هیچ وجه سمت مرور و حفظ نرفت.

نتیجه این وقفه برای فردی که در طول دوره روزانه ۲ تا ۳ صفحه حفظ می‌کرده، بسیار شدید بود:

1. فراموشی کامل اجزای پایانی: ده جزء آخر کاملاً از یاد رفتند؛ به حدی که هنگام مرور، گوینده متوجه شد «هیچ چیز» به یاد ندارد و تنها مثل کسی بود که چند بار این آیات را شنیده است.
2. تضعیف سایر اجزا: حتی ۲۰ جزء دیگر نیز دچار تضعیف شدند.

این ضعف همزمان با آغاز درس‌های حوزه و نیاز به جبران عقب‌افتادگی‌ها همراه شد. در نتیجه، محفوظات گوینده تا حدی ضعیف شد که «هر آنچه بافته شده بود، پنبه شد». در نهایت، از کل سی جزء حفظ‌شده، شاید تنها یک جزء (معادل ۲۰ صفحه) باقی مانده بود که می‌توانست از حفظ بخواند.

ج. راهکار بازگشت و بازیابی

گوینده با وجود ضعف شدید، مجدداً شروع به کار کرد. او با برنامه روزانه یک صفحه، یک صفحه و نیم، یا دو صفحه (به اندازه توان) دوباره شروع کرد و توانست محفوظات خود را بازیابی کند.

د. تأیید تجربه توسط اساتید

این تجربه ضعف محفوظات منحصر به فرد نیست. گوینده به استاد الوان (که مکرراً در کانال معرفی شده‌اند) اشاره می‌کند که ایشان نیز دو بار قرآن را حفظ کرده‌اند؛ یعنی یک بار حفظ کرده و پس از فراموشی و تضعیف محفوظات، دوباره اقدام به حفظ کامل نموده‌اند.

نتیجه‌گیری و توصیه‌های نهایی

مسیر حفظ قرآن ماهیتاً با جنگیدن با ضعف محفوظات تعریف می‌شود.

1. ضعف طبیعی است: هیچ اشکالی ندارد اگر محفوظات فعلاً ضعیف هستند؛ این یک مرحله طبیعی است.
2. از پیشروی ناراحت نباشید: حتی با محفوظات ضعیف، شما گام‌ها از دیگران جلوتر هستید.
3. تلاش برای پیشگیری: تلاش کنید که هیچ‌گاه محفوظاتتان ضعیف نشود، اما اگر هم ضعیف شد، ناراحت نباشید.

خلاصه نهایی مبحث

ضعف محفوظات در مسیر حفظ قرآن یک پدیده اجتناب‌ناپذیر و طبیعی است که نباید موجب نگرانی شود؛ زیرا مسیر حفظ یعنی مبارزه مستمر با همین ضعف‌ها. این ضعف دو علت اصلی دارد: ۱. عدم رعایت اصول حفظ و مرور (حفظ کردن بیشتر از توان یا مرور از روی قرآن)، و ۲. مرور ناکافی و عدم اختصاص کمیت لازم. تجربه شخصی نشان می‌دهد که فشار زیاد در طرح‌های فشرده (مانند حفظ یک‌ساله) می‌تواند منجر به فرار محفوظات (به ویژه ۱۰ جزء آخر) و نیاز به شروع دوباره شود. با این حال، بازیابی محفوظات با شروع مجدد و برنامه منظم (روزی یک تا دو صفحه) کاملاً ممکن است. در نهایت، حافظان باید بدانند که حتی با محفوظات ضعیف، از بسیاری افراد جلوتر هستند و نباید ناامید شوند.